Жастарға

Езу тартайық, ағайын
«… Мен 40 жыл күлкіге көп орын тимейтін мекемелерде қызмет істедім.
Соның өзінде, оқта-текте, езу тартатын оқиғалар кездесіп тұрғанын ескеріп,
осы шағын еңбегімді оқушы таразысына тартып отырмын»
Автор.
Мұрат Қалматаевтың «Езу тартайық, ағайын» кітабынан «Көже неге суық?» әңгімесінен үзінді ұсынамыз:
Университетті бітіріп келіп, Көкпекті аудандық комсомол комитетінің бірінші хатшылығына сайланғаныма екі-үш айдай ғана уақыт өткен. Бір күні Семейден облыстық комсомол комитетінің бірінші хатшысы телефон шалып, Алматыдан Орталық комсомол комитетінен жұмысымызды тексеру мақсатында бір инструктор келе жатқанын хабарлады.
Алдын-ала келісім бойынша автобус аялдамасынан қонағымды қарсы алдым. Орталықтан келген адамды қарсы алып көрмеген басым неден бастауды білмей: «Үйге жүріңіз, шәй ішейік» – дедім.
– «Сені университетте осылай үйретіп пе еді? – деді өкіл, қабағын түйіп. Мен жұмыстарыңды тексерейін деп келдім, шәй ішіп, қонақ болайын деп келгем жоқ. Екі-үш күн ауданда боламын, басшылармен жолығамын. Жатар жерім – қонақ үйі, тамақтанар жерім – асхана болады. Ұқтың ба», – деп тексерушім маған бақырая бір қарап алды.
– Елге келген адамға құрмет көрсетіп, ас ұсынуды университет емес, анамнан үйреніп едім, – дедім мен де сөз реті келгенде.
Байқаймын, қонағым ыңғайсызданып қалғандай болды.
… Қонақ үйдің де жағдайы ұнамады Алматылық өкілге.
– Меню әкеліңіз, – деді асханаға кірісімен, – даяшы қызды шақырып.
– Меню деген бізде жоқ, – деді қызымыз. Только окрошка и котлета, что обязательно читать надо – деп официантка қабақ шытты емес пе, бар болғыр…
– Әп-сәтте окрошкамыз да келіп қалды.
– Көже неге суық? – деді инструктор ауызына бір қасықты апарар-апармастан.
Дәмін татып көріп едім, расында салқын екен, бірақ маған ұнап барады. Бұрын кім ішіп көрген бұл пәлені. Студенттің бар тамағы борщ пен нан еді ғой (көпшілігіміздің).
– Шақыр даяшы қызды! Директорды, аспазды да райкомға қоса шақыр!, – деді де қонағым тарелканы сиырып тастады да, «кеттік конторыңа» деп бұйырды. Асхана бастығына «Сіз, повар екеуіңіз жаңа жұмыс іздеңіздер» деп кесіп айтты кетіп бара жатып.
Райком комсомолға кіргеніміз сол еді, телефон шылдыр ете қалды. Тексеруші менің бөлмеме кіріп кеткен. Мен трубканы алсам, Обком комсомолдың бірінші хатшысы Базар Мухамеджанов екен.
– Қалай қарсы алдың ба «бастықты»? – деп күле сөйледі Базекең.
– Қарсы алғаны бар болсын, таң атқалы естігеніміз сынау-мінеу болып жатыр, – дедім де «окрошканың жырын» айттым.
– Ойбай-ау, окрошка дегеннің өзі суықтай берілетін тағам-ғой, сен білмеуші-ме едің? – деп бастық таң қалды.
– Берші трубканы инструкторға, – деді.
– Сіз қайта телефон шалыңыз, әйтпегенде мен Сізге шағынғандай боп қалармын дедім.
Екеуінің не сөйлескенін білмедім, әйтеуір, аздан соң уәкіл мені шақырып: « Мұрат, әлгі асхана бастығына «отбой» бере тұр, жұмыстарын пока істей берсін. Ал, сен үйдегі келінге айт түске бір ыстық тамақ дайындап қойсын. Кешке шұғыл түрде қайтуым керек» – деді емес пе қонағым…»
Құрметті оқырман, Мұрат Қалматаевтың кітаптарымен танысқыңыз келсе, кітапханамызға келіңіз!

Әзіліңді сағындық

Бауыржан Момышұлының келіні Зейнеп Ахметова жазушы қырынан танылып жүргені баршаңызға аян. Және оның  өмірден озған асыл жары, белгілі жазушы Бақытжан Момышұлы көзі тірісінде әзілқой адам болғаны да белгілі.

Зейнеп апаның «Әзіліңді сағындық» атты кітабында осы жаны жайсаң жазушының табан астында тауып айтқан әзілдері назарларыңызға ұсынылып отыр. Соның бір-екеуіне көз жүгіртсек:

  • Фонограммамен ән айтатын әншілерге сахнаға гүл алып шығып, оны иіскетіп, бірақ бермей қайтып әкету керек, – дейтін Бәкең.
  • Төлеген мен Қыз Жібектің – Құман мен Меруерттің шаңырағында қонақта отырмыз. Сөз кезегін Бақытжанға бергенде қасында отырған Шер-аға – Шерхан Мұртаза:
  • Тікірейген шашыңнан айналайын! – деп інісінің басынан сипады. Сонда Бәкең сөзін тост сөйлеуден емес, басқа бір әңгімеден бастады:
  • Аға, жақында мен жан-тән туралы жазылған бір кітап оқыдым. Сонда айтады, адам өмірге келгенде, яғни туыла салып екі періште қасына келеді екен де баланың бүкіл алдағы өмір-тіршілігін, тағдырын кезек-кезек айтып береді екен. Бірақ қырқынан шыққан соң бала бәрін ұмытады екен. Ал мен ұмытпадым. Періштелер «әкең Бауыржан, әйелің Зейнеп болады» дегенде төбе шашым тік тұрды да, сол күйі жатпай қалды, – деді.

Бір жолы Бәкеңді тағы да әрең көндіріп аяқкиім сататын дүкенге бардық. Бірнешеуін киіп көрді, шақ келмеді. Арасында тұрқы ұнаған біреуі дұрыс секілді көрінгенімен, аяғын қысыңқырады. Оны естіген сатушы келіншек:

  • Бұл таза былғарыдан тігілген сапалы туфли. Бір апта қысады, содан кейін жөнделіп кетеді, – деп, қайтсе де затын өткізгісі келіп бәйек болды.
  • Олай болса бір апта өткен соң келейін, оған дейін кеңи берсін, – деп Бәкең есікке қарай беттеді.

Құрметті оқырман, Бақытжан Момышұлының басқа да әзіл-қалжың, шымшымаларымен таныс болғыңыз келсе «Әзіліңді сағындық» кітабын оқуға кеңес береміз.

               

     Момбек Әбдәкімұлы «Қараман қарақшы»

Жастарға арналған Момбек Әбдәкімұлының «Қараман қарақшы» хикаяты кітапхана қорын толықтыра түсті. Бұл кітапта 15 жасынан бастап қарақшы атанған Қараман қаһарман туралы айтылады.

Негізінде, Қараманды халық шартты түрде «қарақшы» деп атағанымен, оның атқарған істері ауыл тентектерінің ісіне мүлдем ұқсамайтын, тек қанішерлер мен баскесерлер ортасында әділдік орнатам деп күрескен, іс-әрекеті кең ауқымды қамтыған қаһарман болған.

Егерде сіз Робин Гуд туралы естіген болсаңыз, Қараман тура сол қазақтың Робин Гуды деп айтуымызға әбден болады.

Жамандыққа жаны қас Қараман, өмір бойы тек әділетсіздікпен күрескен. Бірақ өзінің кейбір кереғар істері мен жеке көзқарасы үшін совет өкіметінің түрмелерінде бірнеше мәрте отыруына тура келеді. Кітапты  оқыған жан, оның өкімет тарапынан батыр деп мойындалмағанымен, күллі Қазақстан, қала берді Орта Азия халықтарының сүйікті қаһарманы  әрі оларға жағымды тұлға болғанын аңғарады. Қалай десек те, Қараман күрделі тұлға. Оның істері жастарымыздың ұлттық жігерін жандандыруға, әділсіздіктің жолында аянбай күресуге үлгі болары анық.

 

Дейл Карнеги «Дос табу және адамдарға ықпал ету өнері»                                

Дейл Карнегидің бұл бестселлер кітабы 15 миллионнан астам данамен таралған екен. Соншама тиражбен таралатындай мұнда не жазылған деп ойлауыңыз әбден мүмкін.

Ендеше назар аударыңыз: кітапта адамдармен тіл табыса білудің негізгі қағидаттары, адамға ұнаудың алты амалы, ойыңызбен келісуге адамдарды қалай көндіруге, ренжітіп алмай адамдарды қалай өзгертуге болатыны айтылады.

Мәселен:

 Жұмысты мақтау мен шынайы көтермелеуден бастаңыз.

Адамдардың қателігін бетіне басудан аулақ болыңыз.

Біреуді сынамас бұрын, өз кемшілігің туралы айтып өт.

Бұйрық беруге асықпай, басқалардың ойын білуге тырысыңыз.

Адамның абыройын аяққа баспаңыз.

Адамның ірілі-ұсақты кез-келген жетістігін мақтап отырыңыз. Мақтаудан аянып қалмаңыз және ол шынайы болсын.

Адамның беделін көтеруге тырысыңыз. Сонда ол сеніміңізді ақтауға талпынады.

Қанаттандыра біліңіз. Қатені түзеудің еш қиындығы жоқ екенін көрсетіңіз.

Адамдарға өз қалауыңызды ықыласпен істетуге тырысыңыз.

Осындай құнды ақпараттар берілген қазақ тілінде жазылған Дейл Карнегидің бұл кітабын іздесеңіз, біздің кітапханаға келіңіз!

Бектемірова Нұрила. «Күн түнекті сейілтеді»

Жақында бір телевизиялық бағдарламада қазіргі жастардың кітап оқымайтындығы туралы пікірталас болып жатқанын көргенім бар еді. Сол кезде бір ғалым ағамыз: «Ия, қазіргі жастар кітап оқымайды, өйткені олар шынайы өмір туралы кітап іздейді. Яғни, қазір біз өмір сүріп жатқан қоғам туралы кітап жоқтың қасы, ал бұрынғы совет заманында жазылған кітаптар оларға мүлдем қызық емес» – деп өз ойын білдірген.

Ендеше, мархабат, дәл қазіргі өмір туралы кітап бар екен. Ол Нұрила Бектемірованың «Күн түнекті сейілтеді» кітабы.

Автордың барлық шығармаларының басты кейіпкерлері – жанымызда тіршілік етіп, қарым-қатынас жасап жүрген адамдар. Әрбір шығарманың мазмұнында оқыған адамды ойландыратын тәлім-тәрбиелік мәні бар түйін жатыр. Ұзақ өмір көшінде абайсызда адасқан кейіпкерлердің жан күйзелісінің куәсі болып, мінез-құлықтарына үңіліп, көп жағдайға қанық боласыз: «Қиянаттың көлеңкесі жоғалмайды», «Байдың қызы», «Опасыз дүние» хикаяттары.

Әсіресе, өмірде қаз-қалпында болған әңгімелері де шынайылығымен тәнті етеді: «Ауған солдаты», «Нан таптаған қыз», «Жаназасы шығарылмаған қазақ» т.б.

Егер кітап сізді қызықтырған болса, біздің кітапхана есігі сіздерге әрдайым ашық!

Елен Әлімжан «Анажар» 

Елен Әлімжанның «Анажар» кітабында қазіргі қоғамдағы күрмеуі қиын өзекті мәселелер бас кейіпкер Анажардың басынан кешкен тағдырымен байланыстыра баяндалады.

Кейіпкердің есімінің өзі назар аударарлықтай – Анажар. Ана және жар. Бір әйелдің қос міндеті.

… Анажар қалада дүниеге келгенімен, жеті жасына дейін малшылар ауылында әжесінің қолында өсті. Әжесі тәрбие-өнегесін бауырында өскен немересінің бойына сіңіре білді. Жаны таза, ақкөңіл Анажар мектеп табалдырығын қалада аттады.  Қала өміріне біртіндеп үйренді…

… Алайда не жетпегенін кім білсін, отыздың ортасына да келмей жатып бұл әйел дүниеден баз кешуді ұйғарыпты. Ұйғарды да, бүгін таң білінісімен, қалалық қабірханаға келіп, өз көрін өзі қаза бастады…

Анажардың өмірден түңіліп, мұндай әрекетке баруының себебін білгіңіз келе ме? Елен Әлімжанның осы кітабын оқысаңыз, көкейіңіздегі сұраққа жауап таба аласыз.

Тұрсын Жұртбай”Жансар”

Бұл жинақта жазушы өз тұсында өмір сүрген, кеше ғана өмірден өткен аға ұрпақтар мен замандастарының жан жылуын келер ұрпаққа жеткізуге ұмтылған.

Кітапта: Қаныш Сәтбаев, Шәкір Әбенов, Қайым Мұхамедханов, Шерхан Мұртаза, Ақселеу Сейдімбек, Оралхан Бөкей, Қабдеш Жұмаділов, Олжас Сүлейменов, Мұхтар Мағауин және т. б. туралы эссе-естеліктер берілген.

Мәселен,  «Талант тағдыры» деп аталатын естелікте әнші Жәнібек Кәрменовтың Абайдың жан досы болған Ерболдың немересі Кәрменнің баласы екенін білуімізге болады. Қазақтың ән өнерінің аспанында дауысы қалған Жәнібек Кәрменовті қазіргі таңда білмейтін қазақ жоқ.

Абай өмір сүрген даланың тынысы, жусанның иісі, найзағайлы жайлаудың кемпірқосағы, боранының уілі, қағылез де зерек орта Жәнібектің де тағдырлы жолы мен талант мінезін қалыптастырды. Тағдыр оған Жүсіпбек Елебековтей ұстазды жолықтырды. Ол жиырма жасында ел таныған әншіге айналды. Өкінішке орай, заманның күйін күйттегісі келмеген тура мінезді талант он бес жылдай сахнадан шет жүрді. Бұл жылдары ол өлең, әңгіме, зерттеу мақалалар жазды. Оның артында үш томдық мұрасы қалды. Жәнібектің әншілік бақыты Ақселеу Сейдімбек екеуінің теледидардағы ән туралы әңгімелерінен соң қайта жанды. Құрманғазы атындағы мемлекеттік консерваторияның халық әндері кафедрасының меңгерушісі болды. Шетелдерге шығып, әлем сахнасының есігін енді аша бастаған дер шағында ән аспанында шарықтаған шабытты дауыс жол үстінде кенеттен үзілді. Соңында өлшеусіз ән мұрасы қалды.  

… Бір жолы ұлы актер Қалибек Қуанышбаевтың көңілін сұрай барған Жүсіпбек Елебеков Жәнібекті де ертіп алады. Қалибек ағаның жанында ауруханада Манарбек Ержанов та жатқан болатын. Сонда дерт меңдеп жүрген Манарбек Ержанов Жәнібектің дауысын тыңдағаннан кейін көзіне жас алып: «Жүсіпбек, сенде арман жоқ, артыңда атыңды өшірмейтін шәкіртің бар екен. Мені айтсаңшы, соңында жоқтаушысы жоқ,» – деп өкініпті.

… Ал өнерге жаны ғашық Дінмұхамед Қонаев  бір күні дастархан басында отырғанда: «Жүсеке, жақсыны жасырмас болар. Талантты шәкіртіңіз бар екен. Бізге де тыңдатпайсыз ба?» – деп, Жәнібекті сол үйге арнайы шақыртып алып тыңдап, оның өнеріне риза болыпты…

Құрметті оқырман, егер Тұрсын Жұртбайдың шығармалары сізді қызықтырған болса, біздің кітапханаға келіңіз!

Мыңбай Рәш “Жадымда қалған жайсандар”

Қазіргі қазақ сатирасының ақсақалы, Қазақстан Республикасының мәдениет қайраткері, «бір өзі, бір театр» атанған Мыңбай Рәш есімі ХХ ғасырдың елуінші жылдарынан бері қалың жұртшылыққа етене таныс.

Ол лирикалық, азаматтық өлеңмен бірге, көбінесе сатира жанрында еңбек етеді. Оның сықақтары, фельетондары мен мысалдары туысқан республикалар тілдеріне аударылған.
Биыл жерлесіміз Мыңбай Рәш ағамыз 90 жасқа толып отыр.

Жақында автордың 5 томдық «Шығармалар жинағы» жарық көрген болатын. Бүгін біз сіздерді осы шығармалардың 1 томымен таныстырмақшымыз.

Кітап «Жадымда қалған жайсаңдар» деп аталады. Бұл кітапта аты айтып тұрғандай еліміздің бетке ұстар азаматтары туралы, атап айтсақ: Әзілхан Нұршайықов, Бауыржан Момышұлы, Шәмшиябану Сәтпаева, Әди Шәріпов, Шакен Айманов және тағы басқалары туралы сөз болады.

Енді, осы асылдардың өмірінен бір үзік сыр оқысақ:

 «… Тағы бір қызықты айтып берейін, – деді Шәкен аға күлімсірей қарап. Оның маңдай терісі тарамдана, самай тұсынан жағына дейін жарыса жөнелген әжімдері тереңдей түсті.

Шәкен аға кабинетте отырған хатшы қызға «мыналарға телефон соғып, ертең сағат таңертеңгі онда Үкімет үйіне келсін деп хабарла», – деп тапсырады. Хатшы қыз айтқанын бұлжытпай орындайды. Ертеңіне Үкімет үйінің рұқсат қағазын беретін жеріне Қалибек, Құрманбек, Шара, Серке, Ғарифолла, Қанабек бастаған өнер қайраткерлері қаптап кетеді. Сағат онға он минут қалған шақта:

– Әу, мыналарың ертегі болып жүрмесін, рұқсат қағазын қашан береді, – деп таяғымен еденді бір нұқып қалды Серағаң сабырсызданып.

– Сіздерді ешкім шақырған жоқ, біреу жалған айтқан болар, – деді рұқсат қағазын беретін әйел.

– Ал керек болса! – деп әртістер қайран қалысты. Сонда барып манадан үнсіз тұрған халық әртісі Диордиев:

– Ха, ха, ха! Ішімізде кім жоқ, білесіңдер ме? Шәкен жоқ. Бұл соның ісі! Оның үстіне бүгін сәуірдің бірінші жұлдызы екенін ұмытпаңдар. Қане, тараңдар үйлеріңе, – дейді.

Әй, Шәкен-ай, әй, Алдаркөсем-ай, сенің-ақ қалжыңың таусылмайды әйтеуір, – деп, Серағаң да таяғының ұшымен еденді және бір сырт еткізіп: – Қой үйімізге қайтайық, хи-хи-хи, – деп көзінен жас шыққанша күліпті.

«Дүние шыр айналса…»

Назарларыңызға Заңғар Кәрімханның жақында ғана жарыққа шыққан «Дүние шыр айналса…» кітабын ұсынамыз.

Бұл кітапта журналист-зерттеуші, Алаштанушы Заңғар Кәрімханның туған жер, тарих, Алаш тақырыбындағы толғамдары мен белгілі руханият өкілдерімен әңгімелескен сырлы сұхбаттары топтастырылған. 

Сол сұхбаттардың біріне тоқталсақ: 

«Қазақстан» ұлттық арнасының Мәскеудегі тілшісі Нұртас Солтанұлымен болған сұхбатта – тілші қазақтың соңғы ханы Кенесары Қасымұлы туралы құжаттың қолжазбасы табылғаны жөнінде айтады.

Қолжазбаны кім және қалай тапты? 

 Жаңадан жарық көріп отырған кітап «История Кенесары Касымова и Садык Кенесарина» деген атпен жарияланып отыр. Басылымды шығаруға қолдау көрсеткен: Қазақстанның Ресейдегі елшілігі және Самұрық-Қазына» әл-ауқат қоры. Кітап авторы Ахмет Кенесариннің, әкесі мен ағасы туралы жазған қолжазбасы 1887 жылы жазылған. Сол кездегі өлкетанушы ғалым Евгений Смирнов Садық сұлтанға өзінің және әкесінің өмірбаяны туралы жазып қалдырсаңыз деген қолқа салады. Және, оны қалай жазудың үлгісін ұсынады. Смирновтың айтуынша, тегінде Садық сұлтан жаза білмегенге үқсайды. Сондықтан ол міндетті інісі Ахметке тапсырады. Ахмет ағасының айтуы бойынша және өзінің есінде қалғаны бойынша әкесі туралы құнды деректерді 64 бет етіп жазып шығады. Смирновтың қолына тиген бұл қолжазба 1889 жылы Ташкент қаласында кітап болып басылады. 

Қолжазба осылайша 1889 жылдан бері табылмай, тек араға 130 жылдай уақыт өткенде жария болып отыр. Бұл аралықта 1992 жылы «Жалын» баспасынан Смирновтың аудармасы қазақ тілінде басылып шығады. Осымен бұл кітап үшінші мәрте жарық көріп отыр. Қолжазба Ресейдің мемлекеттік тарих музейінде сақталып келген. 

Қайдан алынған, қалай жеткен, кім әкелген деген сауалдарға жауап жоқ. Кітаптан білуімізше, қолжазба Орталық Азияны зерттеуші Николай Гродековтың қорында сақталған. Ал бұл қор Петр Щукин дегеннің коллекциясы болып саналады екен. Ресейдің белгілі тарихшысы, түріктанушы Илья Зайцев ислам қолжазбалары жайында жоба ұйымдастырып, көрмеге қою үшін осы тектес құжаттарды қойып жүріп, ойда-жоқта Ахмет Кенесариннің қолжазбасын тауып алады. Өзі де тілді білетін, жазуды танитын Зайцев оқып көрсе, кезінде Смирнов жазған кітаптың қолжазбасы болып шығады. Бұл 2004 жылғы оқиға. Бірақ одан кейін ғалымның уақыты болмай, тек биыл ғана жариялауды мақсат етеді. Қазақ мәдениеті үшін қолжазбаның құнды екені даусыз. 

Енді қазақ оқырмандары үшін бұл қолжазбаның түпнұсқасымен жұмыс істеп, қазақ тілінде жариялау міндеті тұр. 

Міне, қымбатты оқырман, бұл қолжазбаның шығу тарихы осылай өрбіген екен. Егер кітаптың басқа тарауларынан хабардар болғыңыз келсе, Заңғар Кәрімханның «Дүние шыр айналса …» кітабын оқуға кеңес береміз.

«Сын түзелмей…»

Қайым Мұхамедханұлы, Қуандық Мәшһүр Жүсіпұлы, Ғарифолла Есім сынды ұстаздардан дәріс алған тіл-әдебиет маманы, сыншы, жерлесіміз Әмина Құрманғалиеваның «Сын түзелмей…» кітабы біздің қорға келіп түсті. 

Кітапта соңғы кезде әдебиет әлемін елең еткізген, тіпті сәл дүрлігіс тудырған – Әмина Құрманғалиқызының сын-сараптамалары берілген. 

Бір ғана «Айтыс, қайда барасың?» атты мақаласын алатын болсақ, автор қазіргі айтыстағы кемшіліктер туралы өз ойын былай білдіреді:

«… Мәселен, айтыстағы білім. Айтыс ақынына ең керек қасиеттің бірі – білімділік. Білімді ақын өзіне сенімді болады. Қанша желдей есіп отырғанымен, көрерменді иландырып, бас идіретін – ақылды, білімді сөз болады. Ақын нені білу керек? Ең әуелі халықтың көне тілін, ауыз әдебиетін, мақал-мәтел, қанатты сөзін, тарихын, бұрынғы-бүгінгі әдебиетін, әдебиет өкілдерін, шежіресін, этнографиясын, салт-дәстүрін, наным-сенімін білуі керек. Қазақстанның қай өңірінде айтысып отырса, сол өңірдің нені құрмет тұтатынын, нені шам көретінін, жаргоны мен диалектісін, тіпті руларына дейін білуі керек. Географиясы мен флора-фаунасына дейін білуі керек.Ақындық мінез туралы.

… айтыс ақынына ең қажет қасиет – салқынқандылық, майталмандық, кеңпейілдік, сөзге тоқтау, қарсыласыңды да бағалау.

Нағыз мінезді ақындар деп Арқа ақындарын атар едім. Қонысбай, Айбек, Аманжол, Әсия, Мұхамеджан, керекулік Серік Құсанбаев, Нұрмат, Жандарбек, Бекарысты атар едім. Нағыз салдық, серілік, бекзат-тектілік, сырбаздық, сабаздық болмыстарына біткен…» 

Құрметті оқырман, «Сын түзелмей…» кітабы өз қадірі мен сөз қадірін білетін оқырманға қажет болары сөзсіз. Ендеше, сиясы да кеуіп үлгермеген кітапты бірінші болып оқуға асығыңыз

«Абай туралы естеліктер»

«Абай туралы естеліктер» кітабы Абай өмір сүрген ортада күн кешкен, ақынмен аралас-құралас болған, көзін көрген адамдардың естеліктерінен тұрады. Кітаптың құрастырушылары: Б. Жүнісбеков, М. Қайрамбаева, Ш. Садықова, Н. Өмірбекова, М. Кенемолдин. 

Кәкітай Ысқақұлының естелігінен: « … 1885 жылы жаз ортасында Абай аулына Долгополов келді, ол адамның мамандығы адамның жаратылысын тексеру екен. Шыңғыс тауының сыртында көлденең Шаған деген өзеннің жағасында «Қоңыр әулие» деген үңгір тас бар, соған Долгополовты өзі ертіп апарды, қасына Мағауия екеумізді ертті. 

«Қоңыр әулие» жал болып өткен ақ тас екен, сол тастың оң жақ бетінде, тастың орта тұсында бір адам сиярлық жарық бар, одан ары қарай жүрсең, кеңдігі бес жүз қойдың орнындай, биігі он метрдей қараңғы үңгір, одан ары жүрсең көлемі одан да үлкен тағы қараңғы үңгір, үңгірдің ішінде терең көл бар, суы мөлдір, арғы шетіне көз жетпейді. 

Бір қалтарыста кереует сияқты тастың үстінде адам бейнелес қаратас жатыр, сол жатқан тасты надан ел «әулие» деп санап соған ақтық байлап, түнейді екен. 

Сол үңгірдің ішіндегі тасқа келгендер түгел аты-жөнімізді, келген мезгілімізді жазып кеттік…» Қарап отырсақ, қазіргі өзіміз барып жүрген «Қоңыр әулие» үңгірінде дана Абайдың да қолтаңбасы қалған екен. Қымбатты оқырман, Абай жайында көбірек білгіңіз келсе, «Абай туралы естеліктер» кітабын оқыңыз.

«Мың бір дауа»

Назарларыңызға Семейлік Сабыр емшінің «Мың бір дауа» кітабын ұсынамыз.

Сабыр Сейітқанұлы Сыбанжанов – елге танымал атақты тамыршы, емші болған. Ол келушілерді ине салу, магниттік терапия, отпен емдеу, шөппен қыздыру, нүктелік массаж бен гуашатерапия тәсілдерімен емдеді. Дәрігерлік білімін Шығыс медицинасымен ұштастырды. Талай науқасты аяғынан тік тұрғызды.

Кітапта автор ежелгі Қытай медицинасының тылсымдары мен тәмсілдері туралы жан-жақты әрі кеңінен сыр шертеді.

Мәселен, көп адамдар инемен емделеді. Ал, сіз ине алудың тәртібін білесіз бе?

Ине қою кезінде ай мен күн, жұлдыздар, төрт мезгіл мен табиғаттың барлық заңдары назарға алынады. Инені табиғаттағы барлық қуат тепе-теңдік жағдайында қою керек. Ыстық ауа райында адам денесінде қан жылдам ағып, қуат тәннің сыртқы қабатында болады. Ауа райы суық және бұлтты болғанда қан айналым жылдамдығы кемиді де, адам денесіндегі қуат тереңде жатады.

Қуатты таратқанда да, жинағанда да оған қолайлы сәтті таңдай біліп, сол мүмкіндікті жоғалтып алмау керек. «Толымдылық» кезінде қуатты тарату, «бостық» кезінде – жинау, қан тұрып қалғанда қан кетуін ұйымдастыру қажет. Мәселен, ине қиындықпен теріге кіретін болса – «толымдылық», еш қиындық тудырмаса, оп-оңай кіріп кетсе – «бостық».

Инені қоюға тиым салынатын жағдайлар:

– ай толуы кезінде қан мен қуат қозғалысының үдемелігі артады. Өте суық ауа райында және ай туғанда ине қоюдың қажеті жоқ.

– мастық кезінде, ашу үстінде, шектен тыс қажыған, шаршаған халде, тойып тамақтанғаннан соң, аштық жағдайында, қатты үрейленгенде, қатты шөлдегенде, ұзақ саяхаттан кейін. 

Кітапта сондай-ақ бабаларымыздан жеткен дәрілік өсімдіктермен емдеу тәсілдері, жан саулығы мен тән саулығын сақтау құпиялары сөз болады. 

Өкінішке орай, жуырда ғана Сабыр Сейітқанұлы өмірден озған болатын. Бірақ өзі өтсе де, артында еліне қызмет еткен еселі еңбегі қалды. 

Кітап, бірінші байлық – денсаулықты бағалай білетін оқырманға арналған. 

Share